احکام کاربردی حج و عمره
108 بازدید
موضوع: فقه و اصول

گزیده­ای از احکام

مبتلابه در مکه و مدینه

  بعثه مقام معظم رهبری در حج و عمره

 امور فرهنگی 


فهرست

تقليد

1خمس پول حج 1

حكم خمس سود سپرده‌ها

مایصح السجود علیه 1

احرام در مسجد شجره

احرام با نذر 1

اذن شوهر در نذر احرام بانوان

استظلال در شب 1

استظلال در مكه با سايبان متحرّك بعد ازمنزل نمودن 1

استظلال در مكه از مسجدتنعيم براى كسى كه در آن محرم شده است. 1

محدوده طواف 

حكم عاجز از قرائت صحيح (در نماز طواف)   1

«فاصله انداختن بین طواف و نماز طواف»

«نماز و طواف معذورین در سازه فلزی طبقه اول و دوم» 1

طواف از طبقۀ دوّم

به کوشش دکتر محمد امین وحدانی نیا

تقليد

الف- بقا با اعلميّت ميت

آيت الله خامنه‌اى: بقا در هر صورت جايز است ولىسزاوار است كه احتياط در بقاى بر تقليد ميت اعلم، ترك نشود.

آيات عظام جوادى،وحيد، فاضل و حكيم: لازم است به فتواى او باقى بماند.

آيت الله سيستانى: بايد باقى بماند و التزام بهمتابعت از فتواى وى در حال حيات كافى است.

آيتالله صافى:بنابر احتياط واجب، لازم است.

آيتالله شبيرى زنجانى: در غیر مسائل عمره و حج بر تقليد ميت بایدباقى بماند.

آيتالله مكارم: واجب است به شرط عمل به فتواى وى.

آيتالله نورى:جایز است.شاهرودى: بقاء بر تقليد ميتجايزاست در مسائلى كه از او ياد گرفته.

آيت الله سبحانى: اگر مجتهدى كه انسان از اوتقليد مى‌كند از دنيا برود، بايد از مجتهد زنده تقليد كند ولى در مسايلى كه آنهارا ياد گرفته است بايد به تقليد ميت اعلم باقى بماند.

آيت الله فياض: واجب است مطلقا.

ب -رجوع به حىّ اعلم از ميّت

آيت الله خامنه‌اى: احوط است.

آيات عظام جوادى، شبيرى زنجانى، سيستانى، سبحانى،شاهرودى، صافى، حكيم، فياض، وحيد، اردبيلى و نورى:

واجباست.

ج -تساوى يا شك در اعلميّت حى و ميت

آيات عظام خامنه‌اى و اردبيلى: بقا جايز است.جوادى و سبحانى: در هر دو فرض، رجوع به حى جايز است.

آيت الله سيستانى: اگر اعلميتى در ميان آنهامعلوم نشود، يا مساوى باشند، مخيّر است، مگر در موارد علم اجمالى، يا قيام حجتاجمالى، كه بنابر احتياط واجب بايد رعايت هر دو فتوى را بنمايد.

آيت الله شبيرى زنجانى: در احكام عمره و حج به تقليد متوفى باقى نمانند.

آيت الله صافى:و در صورت شك احتياط رجوع به مجتهد حى است.

آيت الله وحيد و حكيم: اگر اعلميت حى معلوم نشود، بقاواجب است.

آيت الله مكارم: در صورت تساوى ميت و حى يا شك در اعلميت هر كدام، عمل به فتواى ميت در آن چه بدان عمل كرده، واجب است و در بقيه به حى رجوع نمايد.

آيت الله شاهرودى: در صورت تساوى مخير است؛ ولىاگر يكى از آنان پرهيزگارتر است، به احتياط واجب از او تقليد كند.

آيت الله فياض: اگر نتواند اعلميّت يكى از آن دو را احراز كند، مى‌تواند بر تقليد ميت بماند اگر مخالفت فتواى حىّ ياميت را نداند؛ والاّ بايد به احوط قولين عمل نمايد.

  دکتر محمد امین وحدانی نیاخمسپولحج

س 1973 ـکساني که قصدتشرف به حج ياعمره رادارند،بايدبراي حفظ نوبت،مبلغ مقرري رابه بانک بسپارندکه اين مبلغ مطابق قراردادمضاربهاست وسودي نيزبه آن تعلق مي‌گيردوزماني که پس ازحدودسه سال،نوبت تشرف آنهافرامي‌رسد،اصل پول و سودآنرادريافت مي‌کنندوبه سازمان حج وزيارت مي‌سپارندوبه عمره ياحج مشرف مي‌شوند. حال باتوجه به اينکه سپردن پول به بانک،مقدمه رفتن به حج ياعمره است وچنانچه کسي اين پول رابه بانک نسپاردنوبتي رابراي رفتن به عمره ياحج نخواهدداشت واکنون طريق رفتن به حج نيزهمين است،آيابه اصل پول وسودآن خمس تعلق می‌گيرديانه؟

آیت ا...خامنه اي: اصل سپرده اگراز درآمدکسب غير مخمّس بوده،خمس داردو سودحاصله اگرپيش از سال عزيمت به سفرحج قابل وصول نبوده جزو درآمدسال وصول محسوب است که اگر درهمان سال به حساب هزينه سفرحج محسوب شود خمس ندارد.

آیت ا...تبريزي:در فرض سؤال چنانچه براصل پول سال بگذرد،يعني ازوقت به دست آوردن پولي که به بانک سپرده‌اند،سال گذشته بايدخمس آن رابپردازدو نسبت به مقداريکه زيادترازسال پول به آنها، مي‌دهنداگردر همان سال به حج يا عمره بروند چيزي برآنها نيست. وا...العالم.

آیت ا...زنجاني:در حج واجب و ياعمره،اگر به وسيله اي واجب کرده خمس پول مورد سؤال واجب نيست ودرحج و عمره مستحب واجب است.

آیت ا...سبحاني:هرگاه سپرده‌هاازدرآمد همان سال باشد که نا‌م‌نويسي کرده

خمس نداردهرچندسفر اوبه خاطر نرسيدن نوبت به تاخيربيفتدولي اگردرآمد سالهايقبل باشدکه خمس آنرانپرداخته است بايدخمس آنرابپردازد؛ وامانسبت به سود اگراين سود به وسيله يکي ازعقودشرعي به صاحب سپرده تعلق گيردسودمذکور از درآمدهايسالوصول سودمحسوب مي‌شود واگرهمان سال وصول صرف مؤونه شدخمس نداردودر غيراينصورت بايدخمس آن رابپردازدو امااگرکسي سال خمسي نداردچنانچه به حج ياعمره مشرف مي‌شودخمس به همه اموال اوتعلق مي‌گيردو لااقل بايدخمس تمام هزينه هاي حج وياعمره را بپردازدويا ازحاکم شرع اجازه گرفته ومبالغ مذکور رابه ذمه بگيرد.

آیت ا...سيستاني:به اصل پول خمس تعلق مي‌گيردو نيزبه سود آن،اگراز طريق معامله شرعیه ملک صاحب پول شده است،بلي اگر حج براو مستقرشده و راه ديگري براي رفتن به حج در سال ثبت‌نام نداشته باشد،خمس به آن تعلق نمي‌گيرد.

آیت ا...صافي گلپايگاني: درثبت‌نام جديد عمره اصل پول و سود آن خمس دارد ولي در مورد حج اصل و سود آن خمس ندارد.

آیت ا...فاضل:افرادي که براي تشرف به حج يا عمره ثبتنام مي‌کنند و در همان سال توفيق تشرف پيدا نميکنند، بايد خمس اصل پول و سود متعلقه مربوط به سنوات سابق را بپردازند، مگر براي افرادي که حج بر آنها مستقر شده و تمکّن از خريد فيش را ندارند.

آیت ا...مکارم شيرازي:‌ هرگاه اين پول از درآمد همان سالي باشد که نام نويسي کرده است، نه به خودِ آن خمس تعلق مي‌گيرد و نه به سود آن.

آیت ا...نوري همداني:‌ اگر همان سالي که مستطيع شده است، آن پول را براي انجام حج در نوبت خود به حساب ريخته است آن پول جزو مؤونه و مخارج آن سال محسوب مي‌شود و خمس ندارد، ولي اگر در سال قبل يا سالهاي قبل مستطيع بوده و تاخير انداخته و به حساب نريخته است، بايد خمس آن را بدهد. و در عمره نيز اگر به طور متعارف يک مرتبه يا در چند سال يک مرتبه باشد، پولي که به حساب ريخته است خمس ندارد اما سودي که مي‌گيرد، از ارباح آن سالي است که آن را تحويل مي‌گيرد و اگر تا آخر سال خمسي خود آن را در مخارج لازم زندگي خود خرج کرد، خمس ندارد و اگر بماند و سال بر آن بگذرد خمس دارد.

س1978 ـکسي که براي عمره مفرده ثبت‌نام کرده،درحاليکه بردن اوبه عمره قطعي بوده وبرايرفتن نيزبه ناچارمي‌بايست پولي به حساب بريزدولي درسال بعدنوبت او شد،وبه عمره مشرف خواهدشد،آياسرِسالِ خمس،به اين پول که به حساب سازمان حجّ و زيارت واريزشده،خمس تعلق مي‌گيرديانه؟

آیت ا...بهجت:در فرض سؤال خمس واجب نيست.آیت ا...تبريزي: بايد آن را تخميس نمايد، وا...العالم.

آیتا...خامنهاي: در فرض مزبور خمس ندارد.

آیتا...زنجاني: چنانچه يک سال از زمان به دست آوردن آن پول گذشته باید خمسآنرا بپردازد.

آیتا...سبحاني: بهسؤالقبل مراجعهشود. آیت ا...سيستاني: خمس دارد.

آیتا...صافي: پول مذکورخمس ندارد،وا...العالم.

آیتا...فاضل: درفرض مذکور خمس پول را بايدبدهدمگر اينکه ديگرنتواندپول را ازسازمان حج پس بگيردکه دراين صورت خمس ندارد.

آیت ا...مکارم: خمس ندارد.

آیت ا...نوري: خمس به آن تعلّق نمي‌گيرد. با فرض عدم تشرّف در سال واريز پول و عدم تعلّق خمس به پول قبل از واريز:

آیت ا...جوادی: خمس ندارد. شاهرودى و فياض: خمس دارد.

آیت ا...اردبيلى: نسبت به اعمال مستحبى، چنانچه سال بر آن بگذردبايد خمس

آنبپردازد؛ ولى نسبت به حج و عمره واجب، چنانچه راه ديگرى غير از ثبت‌نام نباشد و ياراه ديگر مشقت داشته باشد، خمس واجب نمى‌شود، ولو اينكه نوبت فرد پس از پايان سال خمسى باشد، مگر اينكه ثبت‌نام و واريز كردن پول فقط به معناى حق اولويت باشد و پولدر ملكيت فرد باقى بماند كه در اين صورت پس از گذشت سال، بنابر احتياط واجب بايدخمس آن را بپردازد.

آیت ا...حكيم: اگر به قصد حج و عمره سپرده‌گذارى كرده است، خمس آن واجب نيست اگر چه مستحب باشد

 با کوشش دکتر محمد امین وحدانی نیا.

حكم خمس سود سپرده‌ها

(با فرض دريافت آن درضمن يكى از عقود شرعى و فرض عدم تشرّف در سال واريز)

حضرات آيات سيستانى، شاهرودى،فاضل، فياض و تبريزى: بايد خمس آن پرداخت شود.

آیت ا...اردبيلى: بنابر احتياط.

آیت ا...نورى و آیت ا...حكيم: از منافع سال وصول است.

آيات عظام: جوادى، خامنه‌اى و صافى:اگر پيش از سال عزيمت قابل وصول نبوده است خمس ندارد.

آيات عظام: بهجت و مكارم: خمس ندارد.

توجه: طبق نظر همه آيات عظام در صورت تشرف درهمان سال واريز، خمس ندارد.

آیت ا...سبحانى: از درآمدهاى سال وصول سود محسوب مى‌شود؛ اگر در همان سال صرف مؤونه شد، خمس ندارد و در غير اين صورت بايد خمس آنرا بدهد.

آیتا...شبيرى زنجانى: نسبت به مقدار سودى كه سال برآن گذشته حكم مسأله قبل را دارد.

مایصح السجود علیه

سوال: سجده بر غیر ما یصح السجود علیه (فرش و....)بر فرض تقیه، در مسجدین و سایر مساجد (مکه و مدینه) در موارد زیر چه حکمی دارد؟

الف: درنماز جماعت               ب: در نماز فرادی

امام خمینی (ره): الف: در مسجد النبی(ص) سجده کردن روی فرش های مسجد مانع ندارد ومهر گداشتن جایز نیست، و لازم نیست در جایی که سنگ است نماز بخوانند.

ب: لازم نیست به جای دیگر که سنگ مفروش است برود و میتواند در همان جا و بر طبق نماز آنان به جا آورد.

(مناسک محشی،‌ص515، م1334،ص516،س1335،‌ص517،س1337)

آیت الله اراکی: الف: می توان سجده کرد و اعاده لازم نیست. ب: میتواند برفرش سجده کند.                             (استفتائات، ص120،س8/و ص121،‌س9)

آیت ا.. سیستانی: الف: اگر تقیه اقتضا کند و در همان جا مایصح السجود علیه نباشد، سجده صحیح است و لازم نیست از آن جا منتقل شود به جای دیگر.

ب: با وجود مکان سنگ فرش در مسجد باید به آن جا برود.بلی نماز مستحب را میتواند رجاء در روضه ی مقدسه بخواند.(مناسک محشی،ص515،م1334،پاورقی2/و ص516،س1335،پاورقی1/ ملحق مناسک حج، ص189و 190، س398و399)

آیت ا... خویی: الف: اگر در آن مکان ،‌ تمکن از سجود بر آنچه سجود جایزاست ندارد، سجده صحیح است.

ب: با وجود مکان سنگ فرش در مسجد باید به آنجا برود.(مناسک محشی، ص515، م1334،پاورقی2و ص516، س1335، پاورقی1)

آیت ا... بهجت: الف: سجده کردن بر فرش در موارد نا چاری و ضرورت تقیه درحین عمل جایز است. بلکه در این حال سجده کردن بر مهر و کاغذ و امثال آن در مساجدمکه ی معظمه و مدینه ی منوره اگر انگشت نما شدن و وهن به مومنین باشد ، جایز نیست.

ب: اگر می تواند در جای دیگر یا وقت دیگر عمل را بدونتقیه انجام دهد بنابر احوط آن را انتخاب کند.            (مناسکحج وعمره،‌ص207و208،م(886)7)

آیت ا... تبریزی: الف: در مسجد النبی(ص) سجده کردن روی فرش های مسجد مانعندارد و مهر گذاشتن جایز نیست. و در صورت تمکن لازم است در جایی که سنگ است نمازبخواند.

ب: با وجود مکان سنگ فرش در مسجد باید در آن جا نمازبخواندو در غیر این صورت اگر روی فرش ها هم سجده کند مجزی است.

(مناسک محشی، ص515، م1334،پاورقی3/ وص517، س1337)

آیت ا... خامنه ای: الف: در صورت امکان باید جایی بیابد که بتواند در آنجا بر سنگ فرش سجدهکند،‌ لکن اگر تقیه و حفظ وحدت ایجاب نماید که بر فرش سجده کند، نمازش صحیح و مجزی است

.(استفتائات موجود در واحد پاسخ به سوالات)

ب: اگر با فریضه تقیه منافات ندارد، باید بر سنگ فرش سجده کند.

مناسک محشی، ص516، م1335، پاورقی1)

آیت ا... مکارم شیرازی: الف: لزومی ندارد از مهر استفاده شود که مخالفان به خاطر تبلیغات نادرستی روی آن حساسیت دارند،‌ بلکه استفاده از مهر در بعضی از مواقع اشکال دارد، و سجدهبر فرش داخل حرمین و مساجد دیگر اشکال ندارد ولی در مواردی که میتوان از سنگفرشهای خود مسجد استفاده کرد از آنها استفاده کنید.

ب: میتواند در همان جا و بر طبق نماز آنان به جا آوردیعنی برای سجده مهر نگذارد.(استفتائات جدید، ج2،‌ص212، س651)

آیت ا... نوری همدانی: الف: در مسجد النبی(ص) سجده کردن روی فرشهای مسجد مانع ندارد و لازم نیست در جائی که سنگ است نماز بخواند.

ب: لازم نیست به جای دیگر که سنگ مفروش است برود.میتواند همان جا و بر طبق نماز آنان نماز بخواند. (مناسک حج، ص236، م405و406، وص237،م408)

آیت ا... صافی گلپایگانی: الف: اگر به جماعت می خواند سجده بر فرش در مواردی که به خاطر تقیه ضرورت داشته باشد‌، مانع ندارد.

ب: اگر فرادی میخواند و ضرورتی نباشد نباید بر فرش سجدهکند.

(مناسک محشی، ص515، م1334،پاورقی3)

آیت ا... فاضل لنکرانی: الف: اگر مخالف تقیه نباشد موجب هتک و انگشت نما شدن نشود باید در محلی کهبتواند پیشانی او در محلی سجده بر سنگهای مسجد قرار گیرد سجده نماید.    ب: باید در منزل با رعایت شرایط معتبره بخواند،‌مگر تقیه اقتضای غیر آن را داشته باشد.

(مناسک محشی، ص515، م1334، پاورقی2 وص517،س1337، پاورقی 1

آیت ا... گلپایگانی:الف: سجده روی فرش های مسجد در صورت تقیه مانع ندارد.

ب:اگر فرادی می خواند و ضرورتی نباشد نباید به فرش سجدهکند.(مناسکمحشی ، ص515، م1334 ، پاورقی2

آیت ا.. شبیری زنجانی: مدارات با عامه مصحح سجده بر غیر ما یصح السجود علیه نیست و در شرایط تقیه خوفی مکلف بر غیر ما یصح السجود می کند ولی بنابر احتیاط نباید به آن اکتفا نماید.

(استفتائات موجود در واحد پاسخ به سوالات)

درج با کوشش دکتر محمد امین وحدانی نیا

احرام در مسجد شجره

آيات عظام: امام خميني، اراكي، سيستاني، فاضل و نوري: بنابر احتياط واجب، داخل مسجد، احرام صورت گيرد.

آيت الله خامنه اي واجب است احرام،داخل مسجد شجره باشد.

آيت الله بهجت احرام، واجب است داخل مسجد و احتياطاً(1) در مسجد قديمي صورت گيرد.

آيات عظام: گلپايگاني، صافي و مكارم: احرام از داخل مسجد، مستحب است و در محاذي مسجد از طرف چپ يا راست كفايت مي كند و...

آيت الله تبريزي: و احتياط واجب آناست كه از پشت مسجد قديم احرام نبندند.

آيت الله زنجاني: بايد در مسجد فعلي،نيت احرام حج يا عمره را انشا كنند، ولي گفتن تلبيه واجب، در كلّ منطقه ذوالحليفه كافي است.

آيت الله خويي و آية الله وحيد جواز احرام از منطقه ذوالحليفه.

(مسئله: 202 تا 205 و 220)

احرام با نذر

آيات عظام: امام خميني، اراكي، بهجت، تبريزي، خامنه اي، خويي،گلپايگاني، صافي، مكارم، وحيد و نوري.اگر نذر كند از محلي كه پيش از ميقات است احرام ببندد، جايز است وبايد از همانجا محرم شود....

آيت الله سيستاني: اگر بداند مستلزم ارتكاب حرام مي شود ـ ماننداستظلال ـ انعقاد نذر، مورد اشكال است.

آيت الله فاضل بلي اگر بداند براي احرام عمره تمتع نمي تواند به يكي از مواقيت معروفه برود، نذر اشكال ندارد و معصيت هم نكرده است، ولي احتياط آن است كه در ادني الحل، تجديد احرام كند و در هر صورت،كفّاره استظلال را بايد بدهد.

آيت الله زنجاني: اگر از يكي ازمواقيت، يا از نزديكي هاي آن مي گذرند، نمي توانند از غير مواقيت محرم شوند، حتي با نذر، و اگر از آنجا نمي گذرند، قبل از حرم هركجا محرم شوند، كافي است و نيازي به نذر نيست. (م: 253 و 254)

اذن شوهر در نذر احرام بانوان

آيات عظام: امام خميني، اراكي، گلپايگاني، صافي و نوري:
 نذر زن، بايد با اذن شوهر باشد.

آيت الله خامنه اي: اگر شوهر حضوردارد، بايد بنابر احتياط، نذر زن با اجازه او باشد.

آيات عظام: تبريزي، خويي، سيستاني، مكارم: اگر نذر زن، مزاحم حق شوهر نباشد، اجازه لازم نيست.

آيت الله بهجت: و در هر صورت،بنابر احتياط واجب، نذر وضعاً منعقد مي شود.

آيت الله فاضل: ولي اجازه در سفركفايت، از اذن در نذر مي كند.

آيت الله زنجاني به مسأله قبل مراجعه شود.


  انتشار به کوشش دکتر وحدانی نیا

 استظلال در شب

آيات عظام امام خمينى، بهجت، گلپايگانى، صافى، فاضل و نورى: استظلال در شب جايزاست.

آیت ا... خامنه‌اى: احتياط، ترك تظليل در شب‌هاىبارانى و سرد است، اگر براى فرار از باران و سرما باشد.

آیت ا... جوادى:همين نظر با اين اضافه: اضطرار غير از حرج است و معيار حرج است نه ضرورت.

آيات عظام خويى و ‌اردبيلى: مراد از استظلال، تحفظ از آفتاب و سرما و گرما و باران وباد و مانند آنهاست. پس اگر هيچ كدام از آنها نباشد به نحوى كه وجود و عدم سايبان يكسان باشد اشكال ندارد. و در اين حكم بين شب و روز فرقى نيست. م444

آیت ا... فیاض:استظلال در شب جايز نيست.

آیت ا... مكارم شیرازی : جايز است، مگر در شب‌هاىبارانى كه بايد كفاره بدهد.

آیتا... سبحانى: همچنين است حكم باد شديد.

آياتعظام تبريزى، شاهرودى و وحيد:استظلال در شب بنابر احتياط، حرام است.

آیتا... شبيرى زنجانى: جايز نيست، مگر در صورت مشقت شديد يا تزاحم با واجبمهم‌تر يا واجبى كه اهميت آن با ترك استظلال مساوى است يا اندكى كمتر است و اگرهوا بارانى باشد كفاره نيز دارد.

آیتا... سيستانى:جايز است مگر در شببارانى كه كفّاره دارد و بنابر احتياط واجب، جايز نيست.


استظلال در مكه باسايبان متحرّك بعد از منزل نمودن

آيات عظام امام‌خمينى، جوادى، شاهرودى، گلپايگانى، صافى، فاضل، فیاض،مكارم، وحيد ونورى:جايز است.

آيات عظام خامنه‌اى، تبريزى، سبحانى، سيستانى، و اردبيلى:بنابر احتياط هنگام تردّد جايز نيست؛

آیتا... خويى:مگر در مكۀ قديم.

آیتا... بهجت:احتياط واجب، ترك سايه انداختن است در وقت تردّد براى حوائج غيرخانه و خيمه و غيرآنها، چه در مكه و چه در عرفات و منى.

آیتا... شبيرى زنجانى: حركت در سايۀ سايبان‌هاى ثابت مانند خيمه، منزل و مسجدبلكه تونل‌هاى كوتاه مانعی ندارد؛ و اگر هوا آفتابى و بارانىنباشد مى‌تواند از سایبانها و تونل‌هاى طولانى نيز بگذرد.

استظلال در مكه از مسجد تنعيم براى كسى كه در آن محرم شده است.

آياتعظام امام‌خمينى، جوادى، فاضل، گلپايگانى، صافى، وحید، مكارم و نورى: جايزاست.

آياتعظام خامنه‌اى، بهجت، تبريزى، سيستانى و اردبيلى: بنابر احتياط جايز نيست.

آیتا... خويى:مگر در مكۀ قديم.


محدوده طواف

امام‌خمينى(ره): حد طواف در همۀاطراف، بين كعبه و مقام ابراهيم است.

آيات عظام بهجت،سبحانى و شاهرودى: و با معسوريّت و مشقّتِ يافتن وقت خلوت، در دورتر ازاين حدّ هم با ملاحظۀ الأقرب فالأقرب صحيح است (با ملاحظۀ اتصال به طوافكنندگان).

آيتا... فاضلنيز همين نظر با اين اضافه: و در طرف حجر اسماعيل، مطاف ضيق نمى‌شود.

آيتا... حكيم:با عدم امكان طواف در محدوده، بنابر احتياط واجب بين طواف خود در جاى ممكن و طوافنائب در محدوده ١٣ متر جمع كند.

آيتا... گلپايگانى و صافى: حد طواف بين بيت و مقام است و در ازدحام جمعيت، تا جايىكه متصل به جمعيت طواف‌كننده باشد، صحيح است.

آيتا... تبريزى: در فرض امكان، بنابر احتياط، در محدودۀ كعبه و مقام باشد و در صوتازدحام، در خارج از اين محدوده هم كافى است.

آياتعظام خويى، خامنه‌اى، سيستانى، عزالدين زنجانى، وحيد، مكارم و نورى: دورتر از اين حد همصحيح است.

آيتا... جوادى: در حال ازدحام و اتصال طواف كنندگان، دورتر از حدّ هم صحيح است.

آيتا... اردبيلى:صحيحاست تا جايى كه متصل به جمعيت طواف‌كننده باشد.

آيتا... شبيرى زنجانى: در ايامى از سال (ايام شلوغ حج ) كه طواف در محدودهبراى معمول مردم مشقت شديد دارد، طواف خارجِ مقام هم صحيح است؛ ولى در غير اينايّام محدودۀ طواف، مقدار فاصلۀ مقام و كعبه است و در سمت ديوار حجر اين مقدار ازبيرون ديوار محاسبه مى‌شود و كسى كه نمى‌تواند، نايب مى‌گيرد و اگر نمى‌تواند نايببگيرد، مى‌تواند در فاصلۀ دورتر طواف كند.

آيتا... فياض:تحديد مطاف عرفا طورى باشد كه صدق طواف نمايد، حتى اگر بعد از مقام ابراهيم (ع)باشد.


حكم عاجز از قرائت صحيح (در نماز طواف)

آيات عظام امام‌خمينى،فاضل، نورى و مكارم: بايد نماز را به هر ترتيبى كه مى‌تواند خودش به‌جا آوردو كافى است؛ و اگر ممكن است و مى‌تواند با تلقين، نماز را صحيح بخواند، كسى رابگمارد كه نماز را به او تلقين كند؛

آیتالله جوادى: و بنابر احتياط نائب هم بگيرد.

آیت الله خامنه‌اى:خودش به هر نحو مى‌تواند بخواند و بنابر احتياط نايب هم بگيرد؛

آياتعظام: تبريزى، سبحانى، خويى و فياض: و نيز بنابر احتياط با جماعت هم بخواند.

آیت الله وحيد: و اگرمتمكّن از تصحيح نباشد، آنچه بلد است كافى است.

آیتالله سيستانى: اگر مقدار زيادى از سورۀ حمد را بتواند به‌طور صحيح بخواند، خواندنحمد به همين صورت كافى است؛ و اگر نتواند، به احتياط واجب مقدارى از قرآن را كه مى‌تواندصحيح بخواند به آن اضافه كند و اگر نتواند تسبيح بگويد.

آیت الله بهجت:خودش بخواند و اگر بتواند، درمقام به جماعت بخواند، و در صورت عدم امكان، عمل به وظيفۀ روزانه كافى است.

آیتالله صافى و گلپايگانى: خودش بخواند و به جماعت هم اقامه نمايد و اگر نايب همبگيرد بهتر و مطابق با احتياط است.

آیت الله شبيرىزنجانى:اگر مى‌تواند بايد طواف را به تأخير بيندازد و بعد از تصحيح قرائت، طواف كند و اگرتا آخرين فرصت ياد نگرفت طواف مى‌كند و به صحيح‌ترين قرائتى كه مى‌تواند(و لو باتلقين) مى‌خواند و اگر ندانسته بدون تأخير طواف نمود اعمالش صحيح است ولى بايد بعداز تصحيح، نماز را دوباره بخواند.

آیتالله شاهرودى: كسى كه نمى‌تواند قرائت صحيح را ياد گيرد و تلقين هم

ميّسرنشود، بايد يك‌بار خودش نماز بخواند و يك‌بار هم كسى را كه نمازش صحيح است نائبقرار دهد و مى‌تواند به كسى كه داراى شرائط امام جماعت است و قرائت او صحيح است ونماز طواف را مى‌خواند اقتدا كند.

آیتالله اردبيلى:كسى كهامكان تصحيح برايش وجود ندارد مثل الكن، اگر به همان نحو بخواند صحيح است ولى اگرمى‌توانسته تصحيح كند و مسامحه كرده و اكنون امكان تصحيح برايش نيست، خودش نماز رابخواند و اگر امكان داشت كسى هم به او تلقين كند و بنابر احتياط واجب به جماعت نيزآن را اعاده كرده و نايب هم بگيرد.

آیتالله حكيم:اگر متمكن در تصحيح نباشد، آنچه مى‌داند كفايت مى‌كند؛ و همچنين است اگر قدرت داشتولى متوجه به خطاى خود نبود و نماز خواند؛ و اگر متوجه شد و مى‌تواند يا بگيرد ولوبا تلقين، طواف را به تأخير بياندازد و اگر وقت تنگ است بنابراحتياط واجب نايب همبگيرد.

«فاصله انداختن بین طواف و نمازطواف»

امام خمینی(ره):احوط آن است که بعه از طواف مبادرت به نماز کند و زود به جا آورد.

آيتا...خامنه اي: نبايدبين طواف ونمازآن فاصله ايجادشود. (مناسک حج، م 336)

آيتا... سيستاني: به اين معني که به نظرعرف بين آندو فاصله اي نباشد ولي فاصله به مقدارده دقيقه براي استراحت يايافتن جاي مناسب و مانندآن اشکال نداردولي کاري ديگرمانندنماز قضا به احتياط واجب نبايدانجام دهد.

آيات عظام تبريزي،خويي،سبحاني: بايستي بعداز طواف مبادرتبه نمازکند،که درعرف نگويندبين آنهافاصله شده وآیت ا...خويياضافه نموده اندکه فصل بين طواف و نمازطواف مبطلطواف استواگر تدارک نشودحج باطل

مي شود. (استفتائات، ص 243 ، س730)

آيت ا...زنجانی:نمازطواف وقت معيني ندارد ولي چون از توابع وملحقات طواف است موالات بين طواف واجب و نمازمعتبراست، يعني نبايدبدون عذربين آن وطواف،فاصله بيندازدبهقدري که عرفاازتوابع آن به حساب نيايد؛ولي اگر به جهت عذري مانندتشکيل صفوف جماعت ياتجديدوضو به تأخيربيفتداشکال نداردواگر بدونعذر،نماز رابه تأخير بيندازدبايدبعد ازخواندن نماز،طواف و نمازرااعاده کند.

آيت ا...اردبيلی:بلکه اظهرآناست که نمازطواف رابايدبلافاصله پسازطواف بهجاآورد بهطوري کهعرفاگفته شود کهنمازپس ازطوافخوانده شدواگر عمدابه قدري فاصله بيندازدکه موالات عرفيهبههم بخورد،احتياطواجب آناستکه طوافرااعاده کند.

آيتا...نوري: احتياطواجبآن استکهبعد ازانجامطواف مبادرتکندبه خواندننمازآن.

آيتا...فاضل: اقويمبادرتبه نمازاستو درصورتيکه عالماوعامدا اخلال به فوریت کند، ظاهراطواف باطل ميشودو اگرتدارک نکند ووقت بگذرد حج نيزباطل است.

آیا فاصله انداختن بين طواف و نماز طواف، طواف را باطل می‌کند؟

آيات عظام امام خمينى، بهجت، حكيم، خامنه‌اى، صافى، فياض، گلپايگانى، مكارم و نورى: با تأخيرِ نماز،اعادۀ طواف لازم نيست.

آيات عظام سيستانى، فاضل و اردبيلى: اگر عمداً تأخير بيندازد بنابر احتياط طواف را اعادهكند.

آيت ا... تبريزى و شاهرودی: مطلقاً بنابر احتياط با تأخير، طواف را اعاده كند.

آيت ا... خويى و جوادى آملی:بايد اعاده كند.

آيت ا... سبحانى و شبيرى زنجانی: اگر بدون عذر تأخير بيندازد بايد بعد از

خواندننماز، طواف و نماز را اعاده كند.    مساله 777 ـ مناسک محشی

انتشار به کوشش دکتر محمد امین وحدانی نیا

«نماز و طواف معذورین در سازه فلزی طبقه اولو دوم»

باتوجه به اینکه عملیات تخریب قسمتی از مسجدالحرام و توسعه مطاف در حال انجام و درحدود 3 سال به طول خواهد انجامید، بنابراین برای انجام طواف و نماز طواف افرادناتوان در طواف کعبه، سازه‌ای در دو طبقه احداث شده است که طبقه اول آن با ارتفاعیدر حدود نیمه ارتفاع کعبه و طبقه دوم آن بیش از 13 متر و حدودا هم سطح طبقه دوممسجدالحرام است که برای استفاده در موسم حج سالجاری و در دو سال آینده در نظرگرفته شده است. متمنی است رای و فتوی حضرتعالی نسبت به طواف و نماز طواف افرادناتوان در این خصوص مرقوم گردد. 3 1415،

جواب یه مراجع عظام درخصوص طواف و نماز طواف در سازه فلزی اطراف کعبه معظمه پیرو استفتاءشماره 159507 به تاریخ 9/5/92 و جلسه مورخ 29/5 با حضور نمایندگان مراجع

آیت الله خامنه‌ای: درفرض سوال طواف در طبقه اول صحیح است ولی در طبقه دوم محل اشکال است و برای افرادناتوان که ناچار از طواف در طبقه دوم می‌باشند احتیاط این است که علاوه بر آن نائبنیز بگیرند.

آیت الله نوری همدانی: طواف در طبقه اول سازه فلزی برای همگان حتی افراد سالمصحیح و مجزی است و طواف در طبقه دوم نیز تنها برای معذورینی که با ویلچر طواف می‌کنندو ارتفاع آنها از یک متر بیشتر نمی‌باشد، صحیح و مجزی است و نسبت به نماز، به طورکلی در هر جای مسجدالحرام ـ همکف، طبقه اول و دوم ـ خوانده شود صحیح است هر چندمستحب موکد خلف مقام است.

آیت الله صافی گلپایگانی: به طور کلی چنانچه طواف در سازه جدید هم‌سطح و یا بالاتراز دیوار کعبه معظمه باشد، طواف صحیح نیست و نایب باید از طرف معذور در طبقه همکف مسجد طواف را انجام دهد و نماز هم در طبقه همکف پشت مقام خوانده شود، والله العالم.

آیت الله مکارم: طواف در طبقه اول سازه موقت اشکالی ندارد ولی در طبقه دوم هرگاه ثابت شود بالاتر از بام کعبه است جایز نیست مگر در ضرورت؛ و نماز در طبقه اول پشت مقام اشکالی ندارد و درطبقه دوم سازه جز در مقام ضرورت جایز نیست.

آیت الله اردبیلی:طواف افراد حتی افراد سالم بر سازه طبقه اول و دوم به شرط اتصال به مطوفین در صحن مسجدالحرام در تمام دورها صحیح است ولی نماز طواف را احتیاطا باید در صحن مسجد پشت مقام به جا آورند.

آیت الله سیستانی:اگر سازه جدید از دیوار بام کعبه معظمه کوتاهتر است هر چند از سطح بام کوتاه نیست طواف بر آن جایز است و در مورد نماز طواف به تفصیل یاد شده در رساله مناسک عمل شود.

آیت الله سبحانی:الف: اگر جایگاه جدید بر پایین‌تر از سقف کعبه قرارگیرد مسلماطواف مجزی خواهد بود و در این قسمت فرقی میان معذور و غیر معذور نیست. ب:جایگاه جدید بالاتر از سقف کعبه اما پایین‌تر از دیوار پشت بام کعبه باشد، در اینصورت کسانی که معذورند و امکان طواف در کف مسجد یا طبقه دوم ندارند، برای آنهامجزی است. بلکه می‌توان گفت برای مطلق زائران حتی افراد مختار نیز کافی است، زیراعرفا می‌گویند طاف بالبیت ج: جایگاهی که در فضای بالاتر از پشت بام کعبه باشد مسلما برای مختار کافی نیست، ولی کسانی که نمی‌توانند از سه راه پیشین بهره بگیرند طبق قاعده میسور کافی خواهد بود.

آیت الله زنجانی:طواف بر روی طبقه دوم سازه صحیح نیست. اما طواف بر روی طبقه اول سازه در ایامی ازسال مانند ایام شلوغ حج و ماه رمضان که طواف، در محدوده برای معمول حاجیان، بامشقت جدید همراه است، اشکال ندارد. ولی در غیر این فرض صحیح نیست. حتی افرادناتوان که طواف برای خصوص آنها ممکن نیست، یا با مشقت شدید همراه است، بایستی برایطواف در محدوده، نایب بگیرند. در هر صورت نماز پشت مقام ابراهیم در سطح مسجدالحرامخوانده شود.

آیت الله جوادی آملی: طواف و نماز افراد توانا و ناتوان بر روی سازه یادشده صحیحاست. هر چند در سطح مسجدالحرام افضل است.

مراجعی که نمایندگان آنها در جلسه فوق حضور نداشته‌اند فتوای ایشان از کتب مناسک اخذ شدهاست

آيت الله  وحید خراسانی: به سه شرط طواف از سازه فلزی (چهطبقه اول و چه طبقه دوم) صحیح است: 1- سازه در محدوده مسجد قدیم باشد. 2- بنابر احتیاط حائلی نباشد. 3- ارتفاع سازه از دیوار کعبه پایین‌تر باشد و در غیر اینصورت، نایب بگیرد و به احتیاط واجب خودش در طبقه طواف کند.

آيت الله بهجت: در صورت عدم امكان طواف در طبقه اول، با رعايتِ الأقرب فالأقرب، طواف در طبقه دوم كفايت مى‌كند.

آيت الله تبريزى و آيتالله حكيم:احتياط واجب اين است كه آنها را از طبقۀ دوم طواف دهند و نايب هم برايشان بگيرند.

آيت الله شاهرودى: بايد نايب بگيرند و احوط آن استكه خودشان نيز در طبقه دوم طواف نمايند.

            طواف از طبقۀ دوّم

آیت ا... بهجت و آیتا... جوادى:در صورت عدم امكانطواف در طبقه اول، با رعايتِ الأقرب فالأقرب، طواف در طبقه دوم كفايت مى‌كند.

آیت ا... تبريزى وآیت ا... حكيم: احتیاط واجب این است كه آنها را از طبقۀ دوم طواف دهند و نايب همبرايشان بگيرند.

آیت ا... شاهرودى: بايد نايب بگيرند واحوط آن است كه خودشان نيز در طبقه دوم طواف نمايند.

آیت ا... خامنه‌اى: كسانى كه نمى‌تواننددر پايين ولو به‌وسيلۀ حمل توسط شخص ديگر، طواف كنند، بنابر احوط نايب بگيرند وخودشان هم در طبقۀ دوم طواف نمايد.

آیتا... سيستانى: چنانچه احراز شود كه طبقۀ دوم بالاتر از كعبه است، طواف از بالاكفايت نمى‌كند و بايد نايب بگيرند و احتياط لازم نيست؛ و چنانچه مطلب مشكوك باشد،بايد احتياطاً بين طواف از بالا و نايب گرفتن از پايين، جمع نمايند.

آیتا... شبيرى زنجانى: بايد از كسى بخواهد او را در محدودۀ مقام - ولو با دوشگرفتن - طواف دهد، و اگر از كمك گرفتن عاجز است، يا برايش مشقت شديد دارد، براىطواف در محدوده نايب مى‌گيرد و بنابر احتياط مستحب خود نيز در طبقه دوم طواف دادهمى‌شود، لكن اگر نمى‌تواند نايب بگيرد يا مشقت شديد دارد طواف در طبقه دوم كافىاست.

آیتا... صافى:اگر طبقه دوم از كعبه بالاتر است واجب است براى طواف و نماز در همكف نايب بگيرند وبنابر احتياط مستحب در طبقه دوم طواف داده شوند.

آیت ا... فاضل: طواف از طبقه دومبراى كسانى كه اجازه نمى‌دهند از طبقه اول طواف كنند، كفايت مى‌كند و نياز بهاستنابه نيست و در مورد نماز طواف اگر مى‌توانند بلافاصله و بدون عسر و حرج پايينبيايند بايد پايين بخوانند و الا در همان بالا بخوانند و كفايت مى‌كند.

آیت ا... مكارم: در اين‌گونه مواردكه راهى جز اين نيست طواف در طبقۀ بالا كفايت مى‌كند.

آیت ا... نورى: طواف در طبقهفوقانى صحيح نيست و اين قبيل افراد بايد به‌وسيلۀ كول گرفتن طواف خود را انجامبدهند و اگر ممكن نشد، لازم است براى طواف خود نايب بگيرند.

آیت ا... سبحانى: به خاطر ضرورت مى‌توانند،درطبقه دوم طواف كنند و در صورت امكان نائب نيز بگيرند و خود وى و نائب نماز را درهمكف پشت مقام بخوانند مگر اينكه نماز نيز براى شخص معذور در پشت مقام حرجى باشدكه در اين صورت نماز را در طبقه بالا محاذى پشت مقام بخواند و نائب در طبقه پائينبخواند.

آیاتعظام ‌اردبيلى و عزالدين زنجانى: وظيفه اين افراد در صورت عدم تمكن از طواف درطبقۀ اول، استنابه است؛ آیت ا... فياض: ولى دو ركعت طواف را اگر خودش بتواندانجام دهد بعد از طواف نايب وگرنه نايب نماز را نيز بجا آورد.

آیت ا... وحيد: بايد نايب بگيرد كهدر صحن مسجدالحرام طواف نمايد و در صورتى كه متمكن باشد و بر او حرجى نيست، احتياطواجب آن است كه خودش از طبقۀ دوم طواف نمايد.

 درج با کوشش دکتر محمد امین وحدانی نیا

تهیه و تدوین در واحد فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری