این روزها به مناسبت وعده صادق نهایی که امام جدید امت پایه ریزی فرمود:« ای بندهی صالح خدا... عهد میبندیم که انتقام خون پاک شما و همهی شهیدان این دو جنگ را از قاتلین جنایتکار و بیآبرو بگیریم[1]» مجامع حقوقی و مردم در باره تفاوت این دو واژه پرسش دارند؟
باید گفت در نگاه نخست قصاص و انتقام هر دو پاسخی به جنایتاند، اما در ژرفای ماهیت حقوقی خود تفاوتی بنیادین دارند. قصاص در لغت به معنای «پیگیری و دنبال کردن اثر چیزی» است و در اصطلاح حقوقی، مقابله به مثل در جنایتهای عمدی است که در آن تساوی میان جرم و مجازات شرط بوده و اگر این تساوی میسر نباشد، قصاص به دیه تبدیل میشود. ماده ۳۸۱ قانون مجازات اسلامی به بعد در احکام قصاص است و این ماده مقرر میدارد: «مجازات قتل عمدی در صورت تقاضای ولیدم و وجود سایر شرایط مقرر در قانون، قصاص است». از این رو قصاص ماهیت حقالدم دارد و خارج از نظارت اولیای دم نبوده و زیر نظر حاکمیت است اما اولیای دم می توانند عفو نمایند
در مقابل انتقام، جنبهای حقوق عامه ای و فراگیر در امت دارد. به مثابه آنچه مختار ثقفی در خونخواهی از قاتلان کربلا به انجام رساند، اگرچه در ظاهر پاسخی به جنایت بود، اما در ماهیت خود انتقامی متوجه مجرمان خاص محسوب میشد. در سطح بالاتر انتقامگیری امام مهدی (عج) از دشمنان اهل بیت مقوله ای راهبردی، گسترده و فراگیر است که در روایات به عنوان یکی از فلسفههای ظهور یاد شده است. این تمایز مرز میان عدالتِ شخصی و پاسخِ فراگیر همه جانبه و ترکیبی را به روشنی ترسیم میکند و انتقام امام شهید از این جنس معنا می شود
[1]. امام سید مجتی خامنه ای:ای قتیل مظلوم! ای مظلوم سرافراز! ای بندهی صالح خدا! حال که با چشمان اشکبار و دلهای شکسته با پیکر شما وداع میکنیم، با شما عهد میبندیم که مکتب شما را پاس بداریم و آن طریق مستقیمی که شما ترسیم کردید را با استقامت بپیماییم و در این راه از سختیها نهراسیم، و همچون شما به بِشارات و وعدههای الهی دل ببندیم. عهد میبندیم که انتقام خون پاک شما و همهی شهیدان این دو جنگ را از قاتلین جنایتکار و بیآبرو بگیریم. این انتقام، خواست ملّت ما است و بهطور حتمی باید صورت بگیرد. این جنایتکاران که فهرستی از صدر تا ذیلشان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد. آنها باید بدانند که این امر، متوقّف بر وجود شخص من یا سایر مسئولان نیست. ما باشیم یا نباشیم، این مطلب محقّق خواهد شد و بزودی آحادی از آزادگان در سراسر دنیا هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=63235 مراجعه21/4/1405